«Эскорт» nə deməkdir və niyə bu söz tez-tez səhv başa düşülür

Azərbaycanda «эскорт» sözü ilk növbədə iki fərqli şeyi bildirir. Birincisi, Avropa və Amerikada geniş yayılmış escort service anlayışıdır: pul müqabilində yanında vaxt keçirmək, tədbirdə müşayiət etmək, səyahətdə köməkçi olmaq. İkincisi isə vətəndaşların böyük hissəsinin ağlına gələn dar məna — seks xidmətləri. Bu iki anlayışı qarışdırmaq həm hüquqi, həm də praktik baxımdan problem yaradır.

Rus dilində «массаж проститутки» kimi axtarışların Azərbaycan istifadəçiləri arasında populyar olması təsadüfi deyil: insanlar çox vaxt konkret xidməti deyil, ümumi kateqoriyanı axtarır və nəticədə yüzlərlə şübhəli elana düşür. «Eskort nedir» sualı da məhz bu qarışıqlıqdan doğur — sözün mənasını dəqiqləşdirmədən istənilən reklama inanmaq riskli olur.

Bu yazıda sözün hüquqi çərçivəsini, real qiymət məntiqini və aldadıcı elanları necə tanımağı izah edəcəyik. Məqsəd kimisə təşviq etmək deyil, sadəcə oxucunun baş verənləri düzgün oxumasıdır.

Azərbaycanda hüquqi çərçivə: nə qadağandır, nə icazəlidir

Azərbaycan Cinayət Məcəlləsinin müvafiq maddələri fahişəliyin təşkilini, xalça vasitəçiliyini və zinakarlıq məqsədilə saxlancları cinayət məsuliyyəti ilə bağlayır. Yəni «эскорт» adı altında fəaliyyət göstərən bir qurumun həqiqətən pul müqabilində cinsi xidmət təşkil etdiyi sübut olunarsa, bu artıq inzibati deyil, cinayət işidir. Bu, 1999-cu ildən bəri qüvvədə olan əsas prinsipi əks etdirir: xidmətin adı deyil, faktiki məzmunu hüquqi qiymət alır.

Tədbirlərdə, konfranslarda və ya turist qruplarında müşayiət xidməti isə qanuni sahibkarlıq forması kimi mövcud ola bilər — lakin bu halda müqavilə, vergi qeydiyyatı və işçinin əmək hüquqları danışılır. Təcrübədə belə şirkətlər çox vaxt «эскорт без интима» ifadəsini açıq şəkildə vurğulayır ki, sərhədi ayırsınlar.

«Эскорт» sözünün reklamda istifadə məhdudiyyətləri

Reklam qanunvericiliyi erotik xarakterli xidmətlərin açıq təbliğini məhdudlaşdırır. Buna görə də elan saytlarında tez-tez dolayı ifadələrə — «müşayiət», «model xidməti», «tədbir üçün yoldaş» kimi formullara rast gəlinir. Oxucu üçün praktik nəticə budur: elanın mətnində konkret nə təklif olunduğu aydın deyilsə, bu, özlüyündə bir siqnaldır.

Bakıda və böyük şəhərlərdə polis və yerli icra hakimiyyətləri belə elanları müntəzəm izləyir. Xaricdə, məsələn Tbilisidə «tiflis eskort» axtarışı ilə tapılan saytların bir hissəsi Azərbaycan dilində də reklam verir — bu da sərhədyanı xidmətlərin hüquqi boşluqlardan istifadə cəhdini göstərir.

Qiymət məntiqi: 3000 manatdan «проститутки 3000»-ə qədər

Şəbəkədə «проститутки 3000» tipli ifadələr çox vaxt rubl və ya digər valyutada göstərilən rəqəmi bildirir, Azərbaycan manatı ilə isə bu məbləğ tamam başqa şey deməkdir. Bakıda orta hesabla bir saatlıq müşayiət və ya masaj xidməti üçün elanlarda 50–150 manat aralığı göstərilir, «elit» adlandırılan təkliflərdə isə rəqəm 300–500 manata qalxır. Moskvanın cənub inzibati dairəsi üçün «два часа 3000» formatı isə yerli bazara aiddir və Azərbaycan oxucusu üçün heç bir məlumat daşımır.

Qiymətin bu qədər dəyişməsi keyfiyyətlə bağlı deyil. Əsas amillər bunlardır: rayon (Nərimanov və ya Nizami küçəsi ətrafı bahadır, kənar yaşayış massivləri ucuzdur), vaxt (gecə tarifləri gündüzdən yüksəkdir), əlavə xidmətlərin olub-olmaması və aracı vasitəçilik haqqı. Elanlarda göstərilən ilk rəqəm demək olar heç vaxt son məbləğ olmur.

Praktik bir nümunə: oxucu «проститутки 3000» ifadəsi ilə tanış olub Bakıda eyni məbləği gözləyir, ancaq real təklif 120 manat olur — bu fərq onu çaşdırır və nəticədə ya həqiqətdən uzaq gözlənti yaranır, ya da o, «çox ucuz» görünən elanın tələsinə düşür. Aşağı qiymət adətən avans ödənişi tələbi ilə müşayiət olunur.

Aldadıcı elanları tanımağın praktik yolları

Birinci əlamət tələffüz olunmamış detaldır: ünvan yoxdur, yalnız «mərkəzə yaxın» yazılır, telefon nömrəsi isə tez-tez dəyişir. İkinci əlamət — qabaqcadan kartla ödəniş və ya kripto ilə avans tələbidir. Üçüncüsü, şəkillərin başqa ölkələrin saytlarından götürülməsi; onları tərs şəkil axtarışı ilə tapmaq asandır.

«Tiflis eskort» və ya «brazilian girls escort» kimi xarici axtarışların nəticələri Azərbaycan istifadəçisinə tez-tez ingilis dilində açılan saytlara aparır, orada isə yerli qanunvericilikdən xəbərsiz vasitəçilər fəaliyyət göstərir. Bu saytların bir çoxu şikayət mexanizmi təqdim etmir və pul geri qaytarılmır.

Real təcrübədə insanlar ən çox «проститутки негритянки» kimi konkret etnik göstəricili axtarışlarla aldadılır: elanda adı çəkilən şəxsin ümumiyyətlə Bakıda olmadığı sonradan aşkarlanır. Belə hallarda vətəndaşın əlində yalnız ekran görüntüsü qalır. Ona görə də hər hansı xidməti yoxlamazdan əvvəl ünvanın reallığını, iş saatlarını və ödəniş formasını yazılı şəkildə dəqiqləşdirmək ən ağlabatan addımdır.